Uygulamalı Davranış Analizi

Uygulamalı Davranış Analizi istenir davranışları arttırmayı, uygun olmayan davranışları azaltmayı amaçlayan bir eğitim metodudur. Tüm gelişim alanlarında sistematik, gözlenebilir ve ölçülebilir davranışlara odaklanır. UDA en yaygın kullanılan, üstünde en çok araştırma yapılmış ve faydaları ortaya konmuş yöntemlerdendir. UDA için bireyin tüm davranışları, becerileri gözlem yapılarak kaydedilir ve değerlendirilir. Bilimsel tanımlama, ölçme ve analiz metotları kullanılır. Düzenlenmesi gerekli olan davranışların önem ve önceliklerine göre hedef davranışlar ve pekiştiriciler belirlenir.

Otizm Spektrum Bozukluğu olan çocuklarda, Mental Retardasyon tanısı almış çocuklarda ve davranış bozukluğu olan çocuklarda kullanılabilir. ABA aileye de olumlu davranışların kazandırılması, sürdürülmesi ve arttırılması için rehberlik eder.

ABA içinde farklı teknikleri içeren bir programdır. Bunlar kısaca şunlardır.

Ayrık Denemelerle Öğretim:  Bire bir öğretim oturumunda art arda bir çok öğretim sunumu yapılmasıdır. Bu sunumlarda çocuğa bir soru, komut veya araç yöneltilir; karşılığında çocuktan bir tepki beklenir; doğru tepkiler ödüllendirilir; yanlış tepkiler ise düzeltilir.

Etkinlik Çizelgeleriyle Öğretim: Çocuğa öğretilecek beceri basamaklarını gösteren bir görsel çizelge hazırlanır ve çocuğun bu çizelgeyi takip ederek  her bir basamağı yapması sağlanır. Basamakları yapabilmesi için çocuğa fiziksel yardım sunulur. Öğretim sırasında kullanılan ipuçlarının sistematik olarak sunulmasında ve ortadan kaldırılmasında ise yanlışsız öğretim tekniklerinden yararlanılır. Etkinlik çizelgeleriyle öğretim otizmli çocukların özellikle özbakım, günlük yaşam ve serbest zaman becerilerini yerine getirebilmelerini sağlamada çok etkilidir.

Fırsat Öğretimi: İletişim becerilerinin geliştirilmesi amacı ile kullanılan bir yoldur. Fırsat öğretimi uygulamaları için çocuğun iletişim girişiminde bulunmasına zemin hazırlayacak bir çevresel düzenleme yapılır. Çocuğun iletişimsel gayretleri, çocuğun istediği yerine getirilerek ödüllendirilir. Giderek çocuktan daha gelişmiş iletişimsel davranışlar beklenir ve gerektiğinde çocuğa model olunur.

Sosyal Öyküler: Hazırlanan öyküler çocuklara sosyal ortamlarda ne yapmaları gerektiğini anlatır. Sosyal öyküler ile belli sosyal becerileri öğrenen çocuk öykünün sahibi olmalıdır. Yani öykü onun için yazılmış olmalıdır. Bu öykülerin çoğu sosyal davranışın içerisindeki “nasıl”ı ve bazı “neden”leri açıklamaktadır. Her öykü, çocuğun anlamakta zorluk çektiği durum hakkında detaylı bilgi vererek başlar. Sonra öykünün nerde geçtiği, kimlerin olduğu, çekilen zorluğun doğası ve gerçek hayatta ne olduğu öyküye dahil edilir.

Videoyla Model Olma: Çocuğun model alması istenilen becerilerin yerine getirilişi videodan çocuğa gösterilir. Çocuğa görüş alanının dışından sunulmakta olan fiziksel yönlendirmelerle çocuğun videoda izlediklerinin aynısını yapması sağlanır. Çocuğa sunulmakta olan yardım sistematik olarak ortadan kaldırılır ve öğretim sırasında çeşitli ödüllendirme sistemleri kullanılır. Bu yöntem sosyal, iletişimsel, oyun, özbakım ve günlük yaşam becerilerinin kazandırılmasında etkilidir.

Sözel Davranış Yöntemi: Çocuklara işlevsel iletişim becerileri kazandırmak amacı ile çeşitli davranışsal uygulamalar yapılır. Alıcı dil becerilerinin belli bir düzeye gelmesi beklenmeksizin, ifade edici dil becerileri üstünde çalışılmaya başlanır. Bu yöntemde daima için işlev biçimden daha önemli görülür. Dolayısıyla ilk basamak olan istek bildirme öğretimi sırasında çocuğun gerçek bir istek bildirme bağlamında konuşma, jest, işaret veya herhangi bir başka yolla istek bildirmesi ve talebine ulaşması sağlanır. Bu öğretimi, diğer dil becerilerinin öğretimi izler.